Zanieczyszczenia gleby

DEGRADACJA GLEB W POLSCE

Przemysłowa ,agrotechniczna i bytowa działalność człowieka oraz działanie sił przyrody, np. erozja, są przyczynami niekorzystnych zmian gleby na wielu terenach Polski. W 1998 r. największa degradacja gleb spowodowana przez przemysł (kopalnie odkrywkowe, huty i wysypiska) miała miejsce w województwach: wielkopolskim, dolnośląskim i śląskim. Powierzchnia gruntów zdewastowanych i zdegradowanych, wymagających rekultywacji i zagospodarowań obejmowała ok. 74 tys. ha, tj. prawie 0,25% powierzchni Polski. Tylko 2,7 tys. ha stanowiły grunty zrekultywowane, co w stosunku do lat 80 (4,4 tys. ha) oznacza nieznaczny spadek. Gleby na terenach nadmiernie skażonych można jednak rekultywować tylko w ograniczonym stopniu Ocenia się, że ok. 28% obszaru Polski jest zagrożone erozją wodną, a prawie 28% powierzchni gruntów ornych - erozją wietrzną. Silna i średnia erozja wodna zagraża łącznie 14% powierzchni kraju. Dotyczy to przede wszystkim terenów górskich, podgórskich i wyżynnych; zagrożone są więc wyżyny: Lubelska, Krakowsko-Częstochowska i Kielecko-Sandomierska, Podkarpacie, Pogórze Sudeckie oraz Karpaty i Sudety. Czynnikiem degradującym coraz większe powierzchnie glebowe jest deficyt wody. Obecnie 38% terenów rolnych cierpi na jej niedostatek Zjawisko to silnie uwidocznia się w północnej Wielkopolsce, na Wyżynie Lubelskiej oraz na Górnym Śląsku

WPŁYW ZANIECZYSZCZEŃ GLEB NA ŚRODOWISKO I ŻYCIE CZŁOWIEKA

Prawidłowy rozwój człowieka jest uzależniony od struktury i składu gleby, która z pożywieniem roślinnym i zwierzęcym dostarcza mu odpowiedniej ilości wysokokalorycznych składników odżywczych, witamin, substancji mineralnych, niezbędnych do budowy i właściwego funkcjonowania organizmu. Razem z pożywieniem człowiek pobiera składniki korzystne, jak i niekorzystne dla swego rozwoju. Ekologiczne skutki chemizacji gleby dotyczą - rzecz jasna - nie tylko człowieka, ale całego świata organicznego (roślin, zwierząt).

SPOSOBY OCHRONY GLEB

Pod pojęciem ochrona gleb rozumiemy zespół czynników prawnych, organizacyjnych i technicznych, zmierzających do:
- minimalizacji erozji wodnej i wietrznej;
- przeciwdziałania chemicznej degradacji gleb pod wpływem zanieczyszczeń przemysłowych, motoryzacyjnych, nawożenia mineralnego;
- przeciwdziałania przesuszeniu i zawodnieniu gleb;
- ograniczenia do niezbędnego minimum technicznych deformacji gruntu i mechanicznego zanieczyszczenia gleby;
- zachowania gruntów o walorach ekologiczno-produkcyjnych;
- ograniczenia przejmowania gruntów pod zabudowę techniczną i eksploatacja kopalin.

SPOSOBY PRZECIWDZIAŁANIA EROZJI GLEB

Zapobieganie erozji gleb wymaga stosowania zabiegów przeciwerozyjnych rolniczych i melioracyjnych - mających na celu zahamowanie spływu wód i przeciwdziałanie niszczycielskiej sile wiatru na terenach szczególnie narażonych, i nie tylko. Zabiegi chroniące gleby przed erozją to:

- tarasowanie stromych stoków;
- prowadzenie dróg małymi spadami;
- prawidłowy kierunek upraw (prostopadle do spływu wód);
- unikanie monokultur i stosowanie płodozmianu;
- zaprzestanie orki i wypasu zwierząt na stromych zboczach, ewentualnie prowadzenie orki i wypasu zwierząt w poprzek stoku;
- zaprzestanie nadmiernego wyrębu drzew;
- zwiększanie zalesień i zadrzewień, w szczególności na zboczach;
- zakładanie ochronnych pasów zieleni;
- budowanie progów na potokach, w celu zmniejszenia prędkości spływu wody;
- wyeliminowanie ciężkiego sprzętu i maszyn rolniczych (na stokach).

SPOSOBY PRZECIWDZIAŁANIA CHEMICZNEJ DEGRADACJI GLEB

Do sposobów chroniących glebę przed chemiczną degradacją ze strony przemysłu należą: - ograniczenie emisji pyłowo-gazowych (w szczególności SO2 i NOX oraz metali ciężkich);
- budowa osłon biologicznych (fitosanitarnych) w postaci pasów zieleni. Zwarte i wysokie osłony w znacznym stopniu redukują zanieczyszczenia chemiczne gleby i roślin;
- właściwe składowanie odpadów przemysłowych (hutniczych, górniczych) i komunalnych;
- wykorzystywanie gleb najsłabszych na cele budownictwa, przemysłu, komunikacji;
- dostosowanie użytkowania terenów i produkcji roślinnej do panujących warunków w strefie degradującego działania zanieczyszczeń.

Sposobami chroniącymi glebę przed chemiczną degradacją ze strony rolnictwa są:
- racjonalne i umiarkowane stosowanie środków ochrony roślin oraz nawozów mineralnych; dostosowanie do rodzajów upraw i gleby;
- wprowadzanie i stosowanie na szerszą skalę metod ekologicznej produkcji rolnej (rolnictwo ekologiczne);
- stosowanie nawozów naturalnych (kompostu, obornika, biohumusu) w nawożeniu gleby;
- stosowanie biologicznych i mechanicznych metod ochrony roślin.