Słownik pojęć:

<<Powrót

Bakterie
Wolno żyjące, pojedyncze komórki, nie zawierające jądra i dlatego określane mianem Prokaryota; ponieważ genom bakterii ma tylko po jednej kopii każdego genu, nazywany jest genomem haploidalnym (genom bakteryjny może zawierać po kilka kopii genu; są to powtórzenia niealleliczne.

Bakterie nitryfikacyjne
Bakterie aerobowe (tlenowce), które utleniają amoniak do kwasów azotowego(III) i azotowego (V). Biorą one m.in. udział w procesie niszczenia partii przypowierzchniowych kamieni zabytkowych.

Bakterioryza
Zjawisko symbiozy bakterii z roślinami wyższymi. Jednym z najbardziej znanych przykładów mających duże znaczenie gospodarcze jest związek między bakteriami azotowymi z rodzaju Rhisobium a roślinami motylkowymi. Bakterie te żyją w brodawkach wytwarzanych przez tkankę korzenia, stąd też określa się je mianem bakterii brodawkowych. Rośliny i bakterie czerpią z tego korzyści. Bakterie wiążą azot z powietrza i redukując go do jonów amonowych dostarczają jego związki roślinie. Roślina zaopatruje bakterie w węglowodany.

Bentos
Ogół organizmów roślinnych (fitobentos) i zwierzęcych zasiedlających dno zbiorników wodnych (bental). Skład gatunkowy i liczebność bentosu zależy od różnorodnych czynników biotycznych i abiotycznych - m.in. rodzaju zbiornika, głębokości dna itp.

Bezpieczeństwo biologiczne
Obejmuje zabezpieczenie ludzi przed: chorobami (zwłaszcza epidemiami), głodem, niedoborem wody; polega na ochronie ludzi przed negatywnymi czynnikami wynikającymi z: naruszenia funkcjonowania żywej przyrody, celowego wykorzystania czynników i procesów przyrodniczych przeciw człowiekowi; działania w zakresie bezpieczeństwa biologicznego to między innymi: ochrona przyrody (czyli ochrona różnorodności biologicznej i funkcjonowania ekosystemów), regulowanie działań gospodarczych, by sprzyjały ochronie oraz odtwarzaniu różnorodności biologicznej i ekosystemów, ochrona środowiska cywilizacyjnego człowieka, zabezpieczenie ludzkości przed głodem (zapewnienie przeżycia i zdrowia roślin uprawnych, zwierząt hodowlanych i poławianych, kontrola nad gradacjami (masowymi pojawami) szkodników, kontrola nad chorobami roślin i zwierząt, kontrola nad wprowadzaniem genetycznie modyfikowanych organizmów i produktów z nich wytwarzanych, kontrola nad wprowadzaniem obcych gatunków i obcych genotypów), przeciwdziałaniu bioterroryzmowi i jego skutkom.

Białko
Zwinięty łańcuch polipeptydowy lub kilka oddziałujących ze sobą zwiniętych łańcuchów polipeptydowych.

Białka
Wytwarzane przez wszystkie żywe organizmy wielkocząsteczkowe związki chemiczne (polimery) składające się z aminokwasów (ściślej z reszt aminokwasów). Białka są jednym z podstawowych i niezbędnych składników wszystkich żywych komórek i wszystkich organizmów (u człowieka stanowią nieco ponad połowę suchej masy ciała). Jedne są budulcem ciała, a udział innych jest konieczny w dosłownie każdym życiowym procesie. Rodzajów białek jest mnóstwo (każdy gatunek, nawet każdy osobnik ma białka o indywidualnych cechach) - pełnią one nieprzeliczoną ilość funkcji (często kilka na raz). Jeśli patrząc na jakiś organizm widzimy, że jego białka są aktywne, czynnie spełniają swoje funkcje, to mówimy „on żyje”.

Biocenologia
Zwana również biocenotyką lub synekologią - dział ekologii zajmujący się badaniem struktury i dynamiki naturalnych, wielogatunkowych ugrupowań organizmów żywych. Najwcześniej rozwinęły się badania nad zespołami organizmów wodnych; stanowią one jeden z najwcześniejszych tematów hydrobiologii.

Biocenoza
Żywa część ekosystemu, wszystkie organizmy (populacje) istniejące jednocześnie i oddziaływujące na siebie w tym samym ekosystemie.

Biodegradacja
Jest to biochemiczny rozkład związków organicznych przez organizmy żywe (bakterie, pierwotniaki, promieniowce, grzyby, glony, robaki) na prostsze składniki chemiczne.

Bioindykacja
Metoda oceny stanu środowiska, głównie poziomu zanieczyszczeń, na podstawie badania reakcji organizmów żywych stenotypowych (organizmów wskaźnikowych) na zmiany.

Biokatalizator
Substancje wytwarzane przez żywy organizm, regulujące przebieg procesów biochemicznych, tzn. wpływające na ich przyspieszenie bądż zwolnienie, a także decydujące o rodzaju przemian, jakim może ulec substancja wyjściowa (witaminy, enzymy). Własności autokatalityczne wykazuje także RNA. Do biosyntezy białka nie jest niezbędna obecność rybosomów (białek), niemniej jednak znacznie przyspiesza zajście reakcji chemicznej.

Biom
Wielki ekosystem lądowy: las, step, tundra lub pustynia.

Biomasa
Masa organizmów żywych, mierzona jest w jednostkach masy (mg, g, kg, tona) przypadających na jednostkę powierzchni (m2, ha, km2) środowiska lądowego lub objętości (m3, km3) środowiska wodnego, może być przedstawiana jako świeża masa – wraz z masą zawartej w niej wody albo jako sucha masa - po odliczeniu masy zawartej w niej wody.

Biosfera
Przestrzeń, w której zachodzą wszelkie procesy biologiczne; powierzchnia kuli ziemskiej wraz z tą częścią skorupy ziemskiej i atmosfery, w której bytują wszelkie organizmy żywe, razem z wszystkimi tymi organizmami i z zależnościami, które je wiążą w jeden działający układ.

Biotechnologia
Jest dyscypliną nauk technicznych wykorzystującą procesy biologiczne na skalę przemysłową. Metody z zakresu biotechnologii są wykorzystywane od tysięcy lat. Przykładowo: produkcja piwa jest procesem biotechnologicznym, w którym wykorzystuje się fermentację cukrów prostych przez drożdże. W wyniku niedostatecznej ilości tlenu, utlenianie jest niezupełne i następuje fermentacja. Innym przykładem jest produkcja przetworów mlecznych.

Błona komórkowa
Struktura zbudowana z lipidów i białek okrywająca komórkę; w komórkach zwierzęcych błona komórkowa jest ich zewnętrzną okrywą; komórki niektórych innych organizmów, jak bakterie, drożdże i rośliny, są dodatkowo otoczone ścianą komórkową zbudowaną z cukrowców, osłaniającą błonę komórkową.

Błony
Dwuwarstwowe struktury zbudowane z lipidów, występujące wewnątrz komórek i otaczające je z zewnątrz; większość naturalnych błon ma wbudowane różne białka, takie jak enzymy i receptory.

Błony płodowe
Błony otaczające zarodek: owodnia, omocznia, kosmówka i pęcherzyk żółtkowy; zarodek połączony jest z nimi przewodem – pępowiną. Błony płodowe występują u owodniowców, czyli u gadów, ptaków i ssaków. Są zbiornikiem płynu, który zastępuje rozwijającemu się zarodkowi środowisko wodne. Funkcją tych błon jest ochrona przed wyschnięciem i uszkodzeniem, biorą one udział w transporcie substancji odżywczych, tlenu oraz substancji wydalanych, także w wymianie gazowej (u tych zwierząt, których jajo ma kontakt z powietrzem). Także u owadów zarodek otaczają dwie błony - owodnia i błona surowicza, inaczej zbudowane i rozwijające się w inny sposób niż u owodniowców ale spełniające podobne funkcje.

Botanika
Dział biologii zajmujący się roślinami. Jest to całokształt wiedzy o roślinach

Buczyna
Las, w którym liczebnie przeważa buk