Słownik pojęć:

<<Powrót

Abiotyczne czynniki
Nieożywione, fizyczne i chemiczne składniki środowiska przyrodniczego.

Abrazja
Niszczące działanie fal i przypływów na wybrzeże.

Agriofit
Gatunek roślin obcego pochodzenia z grupy kenofitów, który zdołał trwale zadomowić się w naturalnych i półnaturalnych siedliskach.

Agroekologia
Ekologia rolnicza – nauka badająca współzależności między żywymi organizmami pól uprawnych oraz wpływ na te współzależności zmian siedliska wskutek zabiegów melioracyjnych, agrotechnicznych, emisji przemysłowych i skażeń komunalnych. Obiektem zainteresowań agroekologii jest zagadnienie wzajemnego dostosowania roślin i środowiska, w celu uzyskania możliwie najwyższego i najbardziej wartościowego plonu.

Agroturystyka
Forma wypoczynku w warunkach zbliżonych do wiejskich. Może być połączona z pracą u osoby zapewniającej nocleg. Traktowana jako alternatywne do rolnictwa źródło dochodu mieszkańców wsi.

Akomodacja
Odruchowe zmiany kształtu soczewki (u człowieka i wielu zwierząt) lub jej odległości od siatkówki (u niektórych zwierząt) dostrajające ostrość obrazu padającego na siatkówkę. Akomodacja sterowana jest przez układ nerwowy a wykonywana przez grupy maleńkich mięśni leżących w oku.

Allel
Jedna z form konkretnego genu; organizmy eukariotyczne, które zawierają pary chromosomów homologicznych, mają po dwa allele każdego genu w każdej komórce ciała; allele mogą być identyczne lub różne, ale zawsze zajmują tę samą pozycję na chromosomach homologicznych; bakterie i eukariotyczne komórki rozrodcze (obie haploidalne) mają tylko po jednym allelu każdego genu (organizmy poliploidalne – tj. posiadające więcej niż podwójny zestaw chromosomów homologicznych – mają więcej niż dwa allele jednego genu.

Allelopatia
Oddziaływanie międzygatunkowe, w którym gatunek A wydziela do środowiska substancje chemiczne hamujące lub pobudzające: rozwój, wzrost lub rozmnażanie się gatunku B (czasem nawet zabijające osobniki gatunku B), allelopatia jest nierzadko spotykana wśród roślin; odmianą allelopatii jest antybioza - grzyby wytwarzają antybiotyki zabijające bakterie lub hamujące ich rozwój.

Amensalizm
Oddziaływanie międzygatunkowe jednostronnie niekorzystne - gatunek A nie ma żadnej korzyści ani nie ponosi żadnej szkody z powodu istnienia gatunku B ale wywiera niekorzystny wpływ na gatunek B (czyli gatunek B jest przez A w jakiś sposób ograniczany).

Aminokwasy
Cząsteczki wchodzące w skład polipeptydu (białka); rozmaite układy 20 różnych aminokwasów ułożonych w różnej kolejności tworzą białka wszystkich żywych organizmów.

Amplifikacja
Zwielokrotnienie liczby kopii genu lub sekwencji DNA

Antygen (immunogen)
Związek wywołujący odpowiedź układu odpornościowego

Antropopresja
Całokształt oddziaływań człowieka na środowisko przyrodnicze, przeważają wśród nich: niszczenie i zubożanie siedlisk oraz zanieczyszczanie.

Aparat nefrydialny
Prosty (nie mający jeszcze postaci nerki) narząd wydalniczy niektórych bezkręgowców, aparat nefrydialny może być otwarty tylko na jednym końcu, wówczas ma otwór prowadzący tylko na zewnątrz ciała (protonefrydium, np. u wypławka), albo jest przewodem otwartym na obu końcach, wtedy jednym końcem otwiera się do wnętrza jamy ciała a drugim, wyprowadzającym na zewnątrz ciała (metanefrydium, np. u dżdżownicy).

Aerator
Urządzenie napowietrzające. W rolnictwie służy do spulchniania gleby poprzez niszczenie jej zaskorupiałej powierzchni. Aeratory stosowane są także do napowietrzania wody.

Areł
Fragment niszy ekologicznej, zajmowany i broniony przez zwierzę, gdzie spełnia ono swe czynności życiowe.

Arenchyma
Tkanka powietrzna. Bierze czynny udział w dostarczaniu tlenu do systemu korzeniowego. Dzięki jej obecności rośliny wodne utrzymują się na powierzchni wody (np. grzybienie białe).

Atmosfera Ziemi
Gazowa powłoka otaczająca Ziemię; składa się z mieszaniny następujących gazów: azotu (78,1% objętości), tlenu (20,9% objętości), pozostały 1% objętości zajmują: para wodna, argon, dwutlenek i tlenek węgla, neon, hel, metan, krypton, wodór, tlenki azotu, ksenon, ozon, dwutlenek siarki, siarkowodór, amoniak, gazowe związki chloru, prócz tego w atmosferze obecne są lokalnie i w zmiennych stężeniach naturalne pyły mineralne i organiczne oraz wyrzucane do atmosfery przez człowieka zanieczyszczenia. Atmosfera Ziemi nie ma wyraźnej granicy; do wysokości ok. 100 km proporcje gazów w powietrzu są stałe choć ze wzrostem wysokości powietrze bardzo się rozrzedza (50% masy atmosfery leży najniższej warstwie o grubości 5 km, 75% tej masy zawiera się w warstwie do 10 km od powierzchni ziemi; masa atmosfery ziemskiej wynosi 5,15•1018 kg; ślady najlżejszych gazów atmosferycznych - helu i wodoru - obecne są na wysokości powyżej 800 km. Atmosfera ziemska jest jednym z podstawowych elementów środowiska przyrodniczego - bo jest rezerwuarem tlenu, dwutlenku węgla i wody, zawiera duże ilości ciepła, pochłania znaczną część promieniowania w najkrótszych zakresach fal elektromagnetycznych, jej właściwości decydują o warunkach i procesach klimatycznych.

Autekologia
dział ekologii zajmujący się badaniem wzajemnych związków pomiędzy zwierzętami i roślinami, a otoczeniem w jakim się znajdują (środowisko, środowisko nieożywione, środowisko przyrodnicze).

Autotomia
Czynne odrzucenie przez zwierzę części ciała. Jest to odruchowa reakcja niektórych gatunków zwierząt na atak drapieżnika – odrzucona część ciała przyciąga uwagę i może nadawać się do zjedzenia (np. ruszający się ogon padalca lub odnóże kraba) albo dezorientuje (np. chmura piór gołębia zaatakowanego w powietrzu przez sokoła), dzięki temu zaatakowane zwierzę może uciec nie ponosząc większej szkody. W wielu przypadkach odrzucona część ciała może odrosnąć (regenerować się). Zwierzęta mające zdolność autotomii mają szczególne przystosowania np. w ogonie jaszczurek są pierścienie mięśniowe, których zaciśnięcie powoduje odpadnięcie końca ogona i jednocześnie zamknięcie naczyń krwionośnych. Odmianą autotomii jest zrzucanie piór (przede wszystkim z brzucha i ogona) przez zaatakowane ptaki.